MONOLOGUE . मोनोलॉग

आज सकाळी तुमचं Death Certificate आणण्यासाठी महानगरपालिकेच्या कार्यालयात गेलो होतो . हातातली कागदपत्रं छोट्या खिडकीतून आत सारल्यावर आतला कारकून मला म्हणाला , “कुठे जाळणार ? ” मी भांबावून जावून गप्पच राहिलो तसा तो म्हणाला , ” Body कुठे नेणारे जाळायला ? वैकुंठातच ना ?”

मग त्याने कागदपत्रांवरचे तुमचे नाव वाचले आणि तो शरमला . कागदावर शिक्के उमटवत , एका उसन्या आस्थेने तो तुमची चौकशी करू लागला . “तुम्ही आजारी होतात का ? तुम्ही कोणत्या हॉस्पिटल मध्ये होतात ? शिक्के उमटवून त्याने सहीसाठी कागद बाहेर केला . मी दचकलो . तुमच्या Death Certificate वर तुमचं पूर्ण नांव आहे , काही ओळी सोडून त्याखाली माझं . मी त्या कागदावर सही केली आहे .

मी तुम्हाला बाबा म्हणत असे . तसे आपल्या बोलण्यातून ठरले नव्हते . तुम्ही mobile वर सातत्याने SMS पाठवत असा , त्यातल्या मजकुराखाली तुम्ही BABA असे लिहित असा . आपण दोघे समोरासमोर असता , औपचारिकतेची बंधने तुम्हीच काढून होतीत . तर सांगायचं ते हे , कि मी तुम्हाला बाबा म्हणत असूनही , मला तुम्ही कधीही वडिलांसारखे वाटला नाहीत . तुमची माझ्या मनातली प्रतिमा हि ‘ बाबा ‘ ची नसून ‘आजोबा ‘ ची होती . माझ्या आयुष्यात मी कधीही प्रत्यक्षपणे न अनुभवलेले प्रेमळ आजोबा तुम्ही बनून राहिला होतात . तुमच्या अपरोक्ष मात्र मी तुमचा उल्लेख ‘ तेंडुलकर ‘ असाच करतो . पण फक्त आपल्या दोघांचं म्हणून जे एक विश्व होतं त्या विश्वात , किंवा त्या नाटकात म्हणूया हवं तर , मी तुम्हाला बाबा म्हणत असे .आज ते नाटक संपलं आहे .

आज तुमच्या शांत आणि निश्चल कलेवराकडे पाहताना , मला आपली पहिली भेट आठवली . मग येउन शांत बसलो असता , अजून एक भेट आठवली . ती त्या पहिल्या भेटी आधीची भेट . मी ती विसरूनच गेलो होतो .
नेहरू तारांगणाच्या तळघरात एक छोटं चित्रपटगृह आहे . २००० सालची गोष्ट असावी . ‘ वास्तुपुरुष ‘ या चित्रपटाचा मुंबईतल्या आमंत्रितांसाठी आयोजित केलेल्या चित्रपटाचा खेळ चालू होता . चित्रपट संपून दिवे आले , तसे तुम्ही सावकाश माझ्याकडे चालत आलात आणि म्हणालात , ” फारच सुरेख अनुभव होता . तुम्हीच सुनील सुकथनकर ना ?” मी अतिशय दबून गेलो आणि म्हणालो कि मी सुनील नाही , पण मी त्याला शोधून आणतो . मग मी प्रेक्षकांच्या गराड्यात अडकलेल्या सुनील ला ओढून तुमच्याकडे पाठवलं . ह्या सगळ्यात मी तुम्हाला माझी ओळख करून देण्याचं धाडस करण्याचा प्रश्नच नव्हता . विजय तेंडुलकर आपल्याशी प्रत्यक्ष बोलले एव्हढयानेच मी आनंदून गेलो होतो . त्यावेळी मी फार असे .

आणि त्यानंतरची आपली भेट वर्षभरातच झाली . एकमेकांशी गप्पा मारलेली ती निवांत पहिली भेट . एके दिवशी सकाळी चेतन दातारचा मला फोन आला कि मी माझ्या कादंबरीचे हस्तलिखित घेऊन संध्याकाळी तुमच्याकडे जावं . मला वाटला कि तो माझी फिरकी घेत आहे . पण ते खरच होतं . तुम्ही चेतनच्या आग्रहावरून खरोखर ऐकायला तयार झाला होतात . त्या दुपारभर माझ्या मुंबईतल्या घरात बसून मी कादंबरी मोठ्याने वाचायची तालीम केलेली मला अजूनी आठवते . आपल्या पहिल्या भेटीतच मी तुम्हाला सांगीतलं कि मला नाटकं वाचायला आवडत नाहीत , त्यामुळे मी तुमचं काहीएक वाचलेलं नाही . तुम्हाला ते एकदम मान्य होतं . त्या संध्याकाळी मी कादंबरीचा पहिला भाग वाचला आणि थांबलो . रात्र बरीच झाली होती आणि तुम्ही थकला होतात . दुसऱ्या दिवशी दुपारी माझ्या घरातला फोने खणाणला . तुम्ही होतात . संपूर्ण रात्र , मी वाचलेलं तुमच्या मनात रेंगाळत राहिल्याचं तुम्ही मला सांगीतलत. ती कादंबरी श्री . पु प्रकाशित करत असता , मी कोणत्या दृष्टीकोनातून मौजेच्या संपादकीय परीष्कर्णाकडे पहावे ह्याबद्दल तुम्ही मोजकं बोललात आणि मला म्हणालात ,” तुम्ही लिहित राहायला हवं . सातत्याने लिहित चला ”

गेलेल्या माणसांचे आवाज माझ्या मनात राहतात . प्रत्येक माणसाबरोबर तो माणूस सतत म्हणत असलेल्या वाक्यांची स्मृती असते . गेल्या वर्षी श्रीपु भागवत गेले आणि पाठोपाठ आज तुम्ही . मला जास्तच एकटं वाटत आहे .

” लिहिणे म्हणजे लिहिता येणे नव्हे ” असा म्हणणारा श्रीपुंचा आवाज माझ्या मनात आहे . तुमच्या स्मृतींशी निगडीत मात्र खूप वाक्यं आहेत . तुम्ही मंत्राप्रमाणे अचूक उच्चारलेली वाक्यं . डोळ्यात तीक्ष्ण नजर रोखून मउ आणि कोरड्या आवाजात तुम्ही बोलायचात . मोजके आणि आवश्यक तेव्हडेच शब्द वापरत लिहायचात . ” लेखक सदासर्वदा लिहीतच असतो . लिहायला बसला म्हणजे उतरवत असतो . लिहिण्यातून आता तुझी सुटका नाही ” हे तुम्ही वारंवार म्हटलेलं वाक्य , मनाशी नीट बाळगून मी पुढचं जगणार आहे .

आपल्या आयुष्यातून माणूस निघून गेल्यावर , त्याच्याविषयी सगळं नीट लिहून काढलं कि मग त्याच्या जाण्याचा खरा अर्थ आपल्याला समजतो यावर माझा विश्वास आहे .

– – – – —
तुम्हाला जाऊन आता काही महिने झाले आहेत . दोन किंवा तीन . या मधल्या काळात तुमच्याविषयी सतत कुठे कुठे छापून येत होतं . श्रद्धांजली च्या सभा झाल्या . तुमच्या नाटकांचे प्रयोग झाले . आपल्याला माहिती असलेला विजय तेंडुलकर नावाचा हा लेखक कसा होता ? हे ढोबळमानाने या काळात मला समजत गेले. म्हणजे निदान तसा वाटतं .

तुम्ही तुमच्या मनस्वी आणि रोखठोक लिखाणाने समाजाचा रोष ओढवून घेतला होता . तुम्ही त्या लिखाणापायी बरेच सहन केले होते . समाजातल्या सर्व स्तरांमधल्या लेखक, चित्रकार , अभिनेते, कार्यकर्ते,राजकीय नेते यांच्याशी तुम्ही सातत्याने संवाद ठेवून होतात . तुमचं मित्रवर्तुळ आणि शत्रुवर्तुळ फार मोठं होतं . असं बरंच काही या मधल्या काळात वाचनात आलं . शिवाय काही अश्रुप्रपाती आणि स्मरण रंजक लेखही होते . तुमच्याविषयीच्या गूढकथा दंतकथा आणि रहस्यकथा होत्या . ह्या सगळ्यात जर काही मांडलं गेलं नाही तर तो तुमचा लेखनविचार . तुमचा स्वतःचा लेखनविचार ह्या सगळ्यात कुठेही नव्ह्ता .

गेले काही महिने पुण्यात प्रयाग हॉस्पिटल मध्ये तुम्ही राहायला होतात . रात्रींमागून रात्री तुम्ही जागत असयचात . मध्येच तासभर झोपयचात . अश्या ठिकाणी मनाला बरं वाटेल , प्रसन्न वाटेल असा काहीतरी वाचावं , बघावं . तिथेही तुम्ही Diary of a bad year , तेहेलका , माळेगाव जळीताचे रिपोर्ट , असलं काहीतरी वाचत असयचात . Laptop वर नव्या फिल्म्स मागवून घेवून बघायचात . तिथल्या नर्सेस रात्री चहा घेताना मला म्हणायच्या कि तुमच्यासारखा पेशंट त्यांनी कधीही पाहिलेला नाही .
तुम्ही गेल्यामुळे एक अख्खं शतक जाणतेपणे पाहिलेली व्यक्ती आमच्यामधून गेली आहे . त्यामुळे तुम्ही सोबत बरंच काही घेऊन गेला आहात . भाभा फ़ेलॊशिप साठी तुम्ही माझा काळ या विषयावर विस्तृत लिखाण करायला घेतला होतं . तुम्ही विसावं शतक जगताना जाणत्या वयापासून जे जे अनुभवलं , पाहिलं ते एका चिकित्सक नजरेतून तुम्ही लिहित होतात . थरथरत्या बोटांनी . Laptop वर. मी ते लिखाण वाचण्याची , निदान त्यातला काही भाग नजरेसमोरून घालता येईल अशी वाट बघत होतो .

रात्री तुम्हाला झोप लागली नाही कि तुम्ही गप्पा मारायला सुरुवात करायचात . तुमच्या घश्यामध्ये नळ्या घातलेल्या असल्यामुळे या गप्पा लिहूनच चालायच्या . एक वही होतॆ. त्यात तुम्ही लिहायचात . मग ते वाचून त्याखाली मी लिहायचो . मला बोलता येत होतं . पण लिहिणंच जास्त प्रस्तुत होतं . शिवाय ICU मधली शांतता आपल्याला भंग करायची नव्हती .
शब्द सुचतात . शब्द मनात रेंगाळतात . मग ते कागदावर उतरतात . शब्द आपल्या सभोवताली इकडून तिकडे वाहात असतात . घरातल्या कपाटांमधल्या पुस्तकांमध्ये ते साचून , गोठून असतात . जगात प्रत्येक वस्तूला असलेलं एक नाव . त्या नावाचा एक शब्द . आपण जगातच आहोत ते या शब्दांनी भरलेल्या बोगद्यात . काही मोजक्या ठिकाणचे मोजके शब्द महत्वाचे आहेत . बाकी पावसाच्या पाण्याप्रमाणे गटारात वाहून जाणारे आहेत . स्मृतिभ्रंश झालेल्या मनोरुग्णाच्या तोंडून गळावेत तसे TV मधून शब्द जागोजागी अव्याहत वाहत आहेत . त्यांना जायला जागा नाही . त्यांचा निचरा नाही . अश्या असंबद्ध , मतीमंद शब्दांची दलदल सगळ्यांच्या मनामध्ये माजली आहे . काही नाजूक असे मोलाचे शब्द आहेत जे अस्तंगत होत चालले अहेत. त्या शब्दांना जपायला हवे आहे . शब्दांनी जन्म घेतला कि ते कलकल करायला लागतात . त्यातल्या योग्य त्या शब्दांना बोलतं करत , उरलेल्यांना शांत करत लिहावा लागतं . जगात लिहिणारी आणि न लिहिणारी अशी दोन प्रकारची माणसे आहेत . पण शब्दांपासून सुटका कोणाचीच नाही . सध्या अनावश्यक लिहिले जात आहे . भारंभार छापले जात आहे . शब्दांना वठणीवर आणणारी , , त्यांना योग्य वागायला लावणारी माणसे संपत चालली आहेत. शब्दांची जबाबदारी स्वीकारणारे लोक नाहीत.
. राजकीय नेते आणि नटनट्या उसने शब्द बोलतात . , संपादक दुसऱ्याच्या शब्दांची विल्हेवाट लावतात , आणि झेरॉक्स मशीन वाले एकसारखा दुसरा शब्द बरहुकूम उमटवतात . शब्दांची जबाबदारी फक्त लेखकांची आहे . आपल्याला ती घ्यावी लागणार आहे आणि त्याला पर्याय नाही . कारण आपल्याला शब्द सुचतो , ह्या ताकदीची ती मोजावी लागणारी किंमत आहे .

तुम्ही एकदा गप्पा मारतांना झोपलात तेव्हा तुमच्या उशाशी , ORHAN PAMUK ह्या तुर्की लेखकाचं , OTHER COLOURS हे पुस्तक मिळालं .ORHAN PAMUK हा आपल्या दोघांचाही आवडता लेखक. दर वेळी भेटल्यावर आपण त्याच्या कोणत्यातरी कादंबरीवर हटकून बोलत असू .

त्याचा देश आणि त्याचं जगणं आपल्या देशाच्या सद्य मानसिकततेशी साम्य दाखवणारं आहे . आपलं अस्तित्व , आपली परंपरा , भाषा आणि जगणं ह्या सगळ्यांमधला पश्चिमी विचारांचा मिलाफ आणि संपूर्ण जगण्याचे तयार झालेले द्वैत , ह्याचा नेमका व नाजूक वेध प्रत्येक कादंबरीत तो घेत असतो . OTHER COLOURS ह्या पुस्तकात त्याचा संपूर्ण लेखनविचार आहे . त्याने नोबेल पुरस्कार स्विकारताना केलेल्या भाषणाच्या पानांमध्ये तुम्ही बुकमार्क घालून ठेवला होता . मी तुमचे पान न हरवता ते पुस्तक घेवून वाचायला लागलो आणि त्यापुढील कित्येक रात्री तुमचा डोळा लागला कि तेच करत राहिलो .

लेखकाला आणि लिखाणाला महत्व न देणाऱ्या समाजामध्ये आपण जगत अहोत. कारण अनेलॉग मनस्थितीतून डिजिटल मनस्थितीत नव्याने आलेला आपला समाज आता चित्र आणि फोटो बघणारा समाज झाला आहे. आपण आता वाचणारा समाज उरलेलो नाही . इतके , कि वाचणे हा आता कौतुकाचा विषय झाला आहे . बघणे हि रोजची सवय झाली आहे. तात्कालिक आणि चकचकीत शब्द रोज छापले आणि बोलले जात आहेत . संपूनही जात आहेत . साक्षर असलेले नट आणि नट्या लेखक झाले आहेत . मोजकं आणि महत्वाचं , शिवाय एका आंतरिक हतबलतेतून तयार होणारं झळझळीत साहित्य दुर्मिळ होत जात आहे. आज समाज एका वेगळ्याच वेगवान काळात जगात आहे आणि आपण लेखक चाचपडत आहोत . कसा जगायचं ? कोणती भाषा – कोणते शब्द निवडायचे , कशावर विश्वास ठेवायचा आणि काय लिहायचं ? कोणत्या काळामध्ये आपण जगायच आहे हे आता पुन्हा ठरवून घ्यावे लागणार आहे .

विसावं शतक संपताना काळाच्या अस्तित्वाची शकलं होवून त्याचे भीतीदायक विभाजन झाले आहे . पंधरा सतरा वर्षांपूर्वीचे रंग- चव – वास शब्द अनोळखी होत आहेत . मराठी माणसाच्या बौद्धिक दुटप्पीपणाला आणि सिझोफ्रेनिक रसिक मनस्थितीला दुहेरी धार चढलेली आहे. जुन्या लोकप्रिय लेखकांची भुते जागोजागी किंचाळत ठाण मांडून बसली आहेत . नव्या काळात कसं जगायचं , यंत्र कशी वापरायची आणि रस्ते कसे ओलांडायचे याची सुतराम माहिती नसणारी माझ्या आई वडिलांची पिढी या भुतांच्या पोथ्या घेवून त्यातच आपल्या आयुष्याचा अर्थ शोधत बसली आहे . लिखाण आटलेले थेरडे लेखक साहित्यसंमेलनं , त्याच्या विनोदी पाचकळ निवडणुका ह्याची राजकारणे आणि माकड चाळे करत बसले आहेत . एखादा सच्चा लेखक म्हातारा होवून संपूर्ण मरायला टेकला कि मग काही दिवस त्याच्या पालख्या नाचवणारा आपला मराठी समाज आहे .

ह्या विस्कळीत काळातच नव्याने जन्मलेल लिखाण आता हळूहळू तयार व्हायला हवं आहे . तुमचा काळ जसा एकसंध काळ होता तसा माझा नाही . हा तुमच्या आणि
माझ्या लिखाणातला फरक असणार आहे . तुम्ही माझ्यापेक्षा थोड्या बऱ्या काळामध्ये जगलात . विरोध का होईना पण तो तरी सजगपणे करायची शुद्ध समाजामध्ये होती .

ह्या अगडबंब आणि गोंगाटाने भरलेल्या समाजामध्ये बिळांमध्ये राहून लेखक लिहित आहेत । ते थोडे आहेत आणि विखुरलेले आहेत . त्यांच्यातले बरेच जण संपत चालले आहेत आणि नवे लेखक तयार होण्याचं वातावरण आजूबाजूला नाही . कारण तडाखेबंद खपाचे लेखक सोडल्यास इतर कुणी लिहिलेला वाचायची सवय आपण एकमेकांना लावलेली नाही . कुणी वाचावं म्हणून लिहिला जात नाही हे खरा आहे , पण अतीशय योग्य वेळ साधून मोठ्या दैवी हुशारीने तुम्ही काढता पाय घेतला आहे .

लेखकाच्या मनात काय चालतं ? लिखाणाची प्रक्रिया काय ? लिहिण्यामागचं आणि न लिहिण्यामागचं कारण काय ? ह्या विषयांवर तुम्ही सतत बोलत असायचात . शेवटच्या काही दिवसात थोडं जास्तच .

एकदा मध्यरात्री मला फोन करून तुम्ही म्हणाला होतात कि तुमच्या मनात झरझर काही सुचत जात आहे . डोकं चालू आहे पण शरीर अजिबात साथ देत नाही . लिहायला घेतला तर बोटं थरथरतात . कॉम्पुटर च्या स्क्रीन कडे अजिबात बघवत नाही . त्यावेळी सुद्धा तुम्ही सांगून मी तुमच्या मनातलं उतरून घेणं तुम्हाला मान्य नव्हतं . लेखन ही अत्यंत खाजगी आणि शारीरिक स्तरावरची गोष्ट आहे . टेप्रेकॉर्डरवर एकांतात बोलून ते कुणाला उतरून घ्याला देण्याचीही तुमची तयारी नव्हती . तुमच्यासाठी तसा करणं म्हणजे लेखनच नव्हतं . शेवटच्या पंधरा दिवसात तुम्ही लिखाण थांबवले होते . पण तुम्ही अव्याहत लिहित होता . मनात . माझी माणसांची मैत्री होणार असली तर फार चटकन होते. तुमच्याशीही झाली . तुमचा दबदबा होता . तुमच्या तीख्ना आणि धारधार बुद्धीचं आकर्षण होतं . कुणाशी तयार होणारं नवं नातं आधी आकर्षण , मग बाहेरून होणारा विरोध , संकोच , माफक संशय असे टप्पे पार पाडत पाडत मग शांततेकडे जातं . तुम्ही आपलं नातं आपसूकच शांत टप्प्यावर वळवलं होतत . कारण तुम्हाला वय नव्हतं . कोणतीही असुरक्षितता न बाळगता ,’ माझ्या वयामुळे मला सन्मान द्या ” असे बालिश आग्रह तुम्ही धरत नसा . तुमच्याशी भांडता येत असे .

माझ्यासारखी बरीच तरुण  मुलं तुमच्या सतत आजूबाजूला होती . प्रत्येकाशी तुमचा स्वतंत्र असा बौद्धिक व्यवहार होता . ज्यांच्याभोवती असे काही नव्हते त्या माणसांनी अनेकदा तुमच्याविरुद्ध आमच्यापैकी प्रत्येकाला सावध केले होते. आमच्याबरोबर तुम्ही फिल्म फ़ेस्टिवल्स न चित्रपट पाहत असा , आम्ही लिहिलेला शब्द आणि शब्द मन लावून वाचत असा . तुमच्या वाचनात आलेली अद्ययावत पुस्तके आणि लेखक ह्यांची आमच्याशी ओळख करून देत असा . आता ह्या सगळ्याचं आम्ही काय करणार आहोत ?

आमच्याच पिढीचं असलेल तुमचं कुटुंब तुम्ही गमावून न बसला होतात . पण त्याविषयीची कोणतीही कणव तुमच्या चेहऱ्यावर किंवा वागण्यात शेवटपर्यंत नव्हती . तुमच्या स्वभावाप्रमाणेच तुमच्या आठवणीही भावुकपणे येत नाहीत . त्या तटस्थ असतात . बरेच वेळा मला तुमचा चेहरा न दिसत आवाज ऐकू येत राहतो . माझ्याकडे तुमचा हस्ताक्षर नाही .

तुमचं आयुष्य लिहिण्यात संपलं . लिहीणं आवडायला लागल्यापासून तुम्ही आयुष्यभर लिहित होतात . मिळेल तसे , मिळेल तेव्हा . घरात कुटुंबाचा कोलाहल वाढला कि सार्वजनिक बागेतल्या बाकावर बसून लिहयचात . रात्री अपरात्री स्वयंपाकघराचे दार ओढून ,दिवा जाळत लिहित राहायचात . आजारपणातही लिहित होतात . असा म्हटलं जातं कि तुम्ही लोकप्रिय लेखक होतात . तुम्ही कोणत्या समाजाला प्रिय होतात ? तुम्हालाही हे माहिती आहे कि समाजातल्या बऱ्याच जणांना तुम्ही प्रिय नव्हतात . तुमच्या मनस्वी लिखाणाची किंमत तुम्हाला मोजायला लागली . ह्या समाजानेच ती तुम्हाला मोजायला लावली . तुमच्यावर चपला फेकून , तुमच्यावर खटले भरून तुम्हाला सतत अस्वस्थ ठेवून आणि तुमच्याबद्दल सतत असुरक्षित राहून .

आपण ज्याला साधा भोळा मध्यमवर्गीय समाज म्हणतो , तो समाज त्याचे नियम ओलांडलेत तर एक तर तुम्हाला अनुल्लेखाने ठार मारतो , किंवा तुम्हाला झुंडीने एकत्र येउन आरडा ओरडा करून शरीराशिवाय मारतो .

मागे वळून कढ काढत बसण्याचा तुमचा स्वभाव नव्हता . पण फार मोजक्या वेळी तुम्ही एखादे नाटक – एखादे पात्र कसे सुचले ह्यावर बोलायचात . ‘ अशी पाखरे येती ‘ मधी सरू सध्या तुम्हाला राहून राहून आठवत होती . सरू विषयी बोलताना तुम्ही मायेने हसायचात , आणि तुमच्या डोळ्यात ते हसू रेंगाळायचे . तुमच्या बहुतेक सर्व पात्रांना तुम्ही भेटला होतात . ह्या पात्रांनी तुम्हाला अंधारात दिवा दाखवला होता का ?

तुम्ही लिहित होतात . मी लिहितो . मला अजूनही मी का लिहितो ह्याचे कारण पूर्णपणे उमगलेले नाही . पण मी निर्माण केलेल्या मोजक्या पात्रांनी मला अंधारात दिवा दाखवत ठेवलेला आहे . मी जर कधी दुसरे टोक नसलेल्या बोगद्यात शिरलो तर इतर कुणाहीपेक्षा मला माझी पात्रं आठवतात . एरवी मी त्यांना विसरून गेलो असलो तरी मध्येच अश्या वेळा येतात कि त्यांच भान येतं . अनेकप्रसंगी ती पात्र साकारणाऱ्या नटांचे चेहरे आठवतात कि ती पात्र आठवतात ? मला अनेक वेळा काही कळेनासं होतं .

आज तुमच्याबरोबर हॉस्पिटलमध्ये रात्रींमागून रात्री गप्पा मारल्यावर मला हळूहळू हे लक्षात आलं आहे कि मला लिहायला आवडतं . मला दुसरा काहीही करता येणार नाही . लिहिण्याइतकं तापदायक आणि आनंददायी दुसरं काहीही नाही . आपण अजिबात न बोलता त्या वहीमध्ये तासन तास गप्पा मारायचो . तुमच्या शरीराला जोडलेल्या यंत्रांचा बारीक आवाज चालू असे रात्रभर . एखाद्या गोष्टीबाबत तुम्हाला संभ्रम असला किंवा बोलायचे नसले तर तुम्ही एक प्रश्न चिन्ह काढून माझ्यासमोर धरत असा . अतीशय तल्लख , बुद्धिमान, लोकप्रिय आणि सामाजिक दबदबा असणार्या लेखकाची नियती त्या प्रश्नचिन्हात होती . तुमच्या शरीराचे हाल हाल होत होते 

. पाहते कधीतरी मला जवळ बोलावून तुम्ही म्हणायचात कि मला इन्जेक्षन देवून मारून टाक . अतिशय चेतनामय मन आणि दुबळं शरीर यामुळे तुमची चिरफाड होत होती .

अश्या वेळी मी घाबरून ICU च्या कोपऱ्यात लपून बसायचो आणि माझा मला कशाचाच अर्थ कळेनासा व्हायचा . काहीतरी करून मला तुम्हाला समर्पक उत्तर द्यावे असा वाटायचं , पण काही कळत नसे. अश्या अवस्थेत न जगता , हे सगळं थांबवून मोकळं व्हावं , ही तुमची इच्छा मला खरा तर पूर्णपणे पटत होती . रात्री राउंड ला आलेल्या डॉक्टरांना तुम्ही विचारायचात , ” मी यातून कधी बरा होणार ? मी पूर्वीसारखा काम करू शकणार का ? लिहू शकणार का ? असा असेल तरच मला जगवा .

तुम्ही ORHAN PAMUK च्या पुस्तकाच्या ज्या पानामध्ये बुकमार्क घालून झोपला होतात त्यात नोबेल पुरस्कार स्वीकारताना त्याने केलेला भाषण होतं . ते भाषण तुमचही आहे आणि माझंही आहे .

I write becasue i can not do normal work like other people. I write because i want to read books like the ones i write. I write because i am angry at all of you , angry at everyone. I write because i love sitting in a room all day writing. I write because i only partake in real life by changing it. I write becase i want others , all of us , the whole world , to know what sort of livfe we lived and continue to live in Istanbul, in Turkey. I write because i love the smell of pen paprer and Ink. i write because i believe in literature , in the art of the novel more than i believe in anything else. I write because it is a habit , a passion. I write becasue i am afraid of being forgotten . i write becasue i like the glory and interest that writing brings. I write to be alone. Perhaps i write because i hope to understand why i am so very very angry at all of you , so very very angry at everyone. i write because i like to be read. i write because once i have begun an essay or a page or a novel i want to finish it. I write becasue everyone expects me to write . i write because i have childish belief in the immortality of libraries and in the way my books sit on the shelves. i write becasue it is exciting to turn all of life s beauties and riches into words . i write not to tell a stroy but to compose a stroy. i write becasue i wish to escape from a foreboding that there is a place i must go but just as in a dream , i can not quite get there . I write becasue i have never managed to be happy. I write to be happy.

तुम्ही गेलात नि काहीच दिवसात तुमच्याशी माझी गाठ घालून देणारा आपला मित्र चेतन दातारही गेला . चेतन गेला तेव्हा तुमच्या माझ्यातला काहीतरी दुवा निसटला असं माझा मन मला सांगत राहिलं . मी गेले काही दिवस कामामध्ये स्वतः ला बुडवून घेतलेलं आहे . पण खरं सांगायचं तर माझं मन अतिशय अस्वस्थ आहे . तुमच्याशी चालू असलेला माझा संवाद तुमची जाण्यानंतरही अखंडपणे माझ्या मनात चालूच राहिला . आपल्यातला कोणताही दुवा निसटून जाऊ नये म्हणून मी आज हे सगळं तुम्हाला लिहित आहे . फार न बोलता कागदावर उतरवण्यावर आपल्या दोघांचाही विश्वास आहे म्हणून .

तुम्ही जाताना ओरहानशी माझी ओळख करून दिलीत . त्याच्या कादंबरीत मला सापडलेलं हे वाक्य .

Every man’s death begins with the death of his father.
सचिन कुंडलकर

पूर्वप्रसिद्धी : आशय दिवाळी अंक  2008( संपादक : नितीन वैद्य )
लोकसत्ता  2009( कुमार केतकर आणि श्रीकांत बोजेवार )

kundalkar@gmail.com

( All Copyrights with The writer . Permission from the writer is mandatory before publishing the article or the part thereof . Not to be shared in quotes , or paragraphs . If shared online ,must be shared in totality . )

Advertisements

One thought on “MONOLOGUE . मोनोलॉग”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s