प्राईम टाईम स्टार

एकटा राहणारा माणूस जेव्हा अचानक मरतो तेव्हा काही नाट्यपूर्ण गोष्टी घडण्याची शक्यता तयार होते. रोजच घडणाऱ्या साध्या गोष्टी अभूतपूर्व होवून जातात. त्या एकट्या माणसाने घरामध्ये ओट्यावर काही शिजवून ठेवलं होतं, ते सावकाश नासायला लागतं. कपडे? ते वॉशिंग मशीन मध्ये धुवून पडलेले असतात ते वाळत घालायचे राहून जातात. कुजायला लागतात. टेबलावर दोन तीन पत्र येउन पडलेली असतात . उघडायची राहिलेली, उघडायचा कंटाळा केलेली . त्यातल्या एखाद्यातरी पत्रात चांगली बातमी असू शकते. नव्या प्रवासाविषयी. आपल्या नाटकाला मिळालेल्या चांगल्या प्रतिसादाविषयी . फोन दिवसभर वाजत राहील . पण एकटा राहणारा माणूस नेहमीच फोन उचलायचा कंटाळा करतो. त्यामुळे फोन करणारे सवयीने दर तासाला प्रयत्न करत राहतील. जवळच एका हॉटेलमध्ये एकट्या राहणाऱ्या माणसाने कुणालातरी भेटायला बोलावलं होतं . एकटा राहणारा माणूस आलाच नाही म्हणून ती व्यक्ती चरफडत वाट पाहून निघून जाईल.दाराला आतून कडी लावलेली असेल. पेपरवाला पेपरही टाकून जाईल. मग साडेदहा अकरा नंतर सगळा संपूर्ण शांत. आणि रात्री उघड्या राहिलेल्या नळाला दुपारी अचानक पाणी आलं कि फिस्कारत दोधाण धबधबा वाहू लागेल. मोठ्ठा आवाज. जेव्हा दोन तीन तासांनी सोसायटीच्या टाकीतलं सगळं पाणी संपून जाईल तेव्हा कुणीतरी दारावर पहिली थाप मारेल. मग धडका. तुमच्या मरणामुळे जगाचं प्रत्यक्ष रोकठोक नुकसान हणार असेल तरच जग एकट्या राहणाऱ्या माणसाच्या जगण्याची किंवा मृत्यूची फिकीर करण्याची शक्यता आहे.

हा एकटा राहणारा माणूस जर एकाकी माणूस असेल तर अजूनही काही गोष्टी घडतात. एकाकी माणूस मारतो तेव्हा त्याच्या स्वतः च्या वेदना शमतात पण आजूबाजूच्या लोकांच्या जखमा उघड्या पडायला लागतात. चिघळतात . एकाकी माणूस मारताना मागे अनेक तऱ्हेचे गंड आणि एक न संपणारी भीती मागे ठेवून जातो. तो त्याच्या मरणाची जबाबदारी आपल्यावर टाकून जातो. पण आता वेळ गेलेली असल्याने आपण काहीच करू शकत नाही. तुझ्यासाठी मी काय करू शकतो? आपण पुन्हा एकदा बोलूया का?आपलं काही चुकलं असेल तर नाटकाच्या तालमीसारखं परत एकदा करून पाहूया का? तू माझ्याबरोबर दोनचार दिवस राहायला येतोस का? तुला कुठे शांत जागी जावसं वाटतंय का? काहीही शक्य नसतं . एकाकी माणूस मेलेला असतो आणि तो जाताना सर्व शक्यतांचे दोर तोडून जातो. मागे उरलेली माणसे मग आपापली नखं खावून संपवतात. पुढचे काही दिवस एकमेकांच्या डोळ्यात बघायचाही टाळतात. मध्येमध्ये खाली बघून रडल्यासारख करतात आणि मग पहिल्या स्मृतीदिनाच कारण काढून साळसूदपणे एकत्र जमतात .

चेतनने असं अवेळी जायला नको होतं असं आपल्यापैकी प्रत्येकालाच वाटतं . आपल्या प्रत्येकाशी स्वतंत्रपणे वागत , काहींना उजेडात तर काहींना अंधारात ठेवत तो आपल्याशी खेळ खेळला . त्याने सर्व सत्ता शेवटपर्यंत आपल्या हातात ठेवली आणि दार उघडून तो ताडकन निघून गेला. माझ्याप्रमाणेच अनेकांना त्याने त्याच्या गंभीर आजाराबद्दल कोणताही सुगावा लागू दिला नव्हता. कसलीही कल्पना नसताना गेल्या वर्षी एका सकाळी ‘ चेतन गेला ” अस सांगणारा फोन मला आला त्या क्षणापासून मी धुमसत राहिलो .त्या रागामुळेच कि काय , त्याला शेवटचं एकदा पाहून घेण्याचीही मला इच्छा झाली नाही.

चेतन दातारला आपण कधीही भेटलेलो नसू तरी आपल्याला तो माहितीच असायचा . कारण नाटकाशी कश्याही प्रकारे संबंध असलेले महाराष्ट्रातले सगळेचजण त्याच्याविषयी सतत बोलायचे. तो फार बोलायचा नाही किंवा पेपरमध्ये त्याचे फोटोही यायचे नाहीत. तो जर आपल्या शहरात आला तर त्याने आपल नाटक पाहून बोलावं असं वाटायचं . आपण जर कधी मुंबईला गेलो तर चेतनची नक्की भेट घेऊ अस वाटायचं. कारण तो फार आश्वासक हसायचा . रंगीबेरंगी कपडे घालायचा . तसले कपडे तो कुठून आणायचा हे त्याच त्यालाच माहीत.शिवाय सतत वेगवेगळ्या हेयरस्टाइल्स . आज असा बघावा तर चार महिन्यांनी तसा . नाटकाचा प्रयोग बघताना नीट रोखून बघणार आणि प्रयोग संपल्यावर काहीतरी मोघम बोलून सटकणार . मग सगळ्या जगाचं आटपल्यावर ह्याचा तीन दिवसांनी फोन येणार . ‘येडझवा’ हा त्याचा आवडता शब्द असायचा . माणसं येडझवी पाहिजेत , नाटकं येडझवी पाहिजेत येड्झवं नसेल तर त्याला आवडायच नाही. त्याच्या असण्याचं जिथे तिथे एक स्टेटमेंट तयार व्हायचं. जिथे ते होणार नाही तिथे तो जायचा नाही . तो कशावरही बोलत बसला कि सुरुवातीला ते साफ खोटं वाटायचं आणि थोड्या वेळाने खर वाटायला लागायच. त्याचं बांद्रयाच अंधारं गूढ घर . त्या घरातली भिंतभर पुस्तकं.आणि त्याची जगभरातल्या गोष्टींविषयीची कडक मतं. त्याचे गावोगावचे मित्रमैत्रिणी. त्याचं मोठ्यांदा हसणं आणि त्याची भलतीसलती मस्त नाटकं. माहीमच्या शाळेत स्टेजमागच्या छोट्या खोलीत तो हळदीच्या घावूक व्यापाऱ्याच्या टेचात एक पाय खुर्चीवर ठेवून बसणार, समोरचा फोन ओढून घेणार आणि म्हणणार , ” ए चायवाला , मी नाटकवाला बोलतोय . दो चाय भेज दे.” जगातले नीम्मे लोक चेतनच वागणं चालवून घ्यायचे आणि उरलेले त्याच्यावर रागावलेले. अधेमधे काही लोक त्याच्या वागण्यामुळे दगड लागलेल्या कुत्र्यासारखे विव्हळत फिरत असायचे, ते मुंबईत इथे तिथे सापडायचे.बराच वेळ फोन वाजून देवून मग शांतपणे तो उचलण्यात त्याला परमानंद वाटायचा. आजच्या काळातला तो शेवटचाच माणूस जो नागपूरला एलकुंचवारांशी , मुंबईत तेंडुलकरांशी आणि पुण्यात आळेकरांशी एकाच वेळी उत्तम संवाद ठेवून असायचा . गिरीश कर्नाडांविषयी मला जे वाटतं तेच त्यालाही वाटतं हे कळल्यामुळे मला तो जवळचा वाटायचा. चेतन दातार हे रसायन पचवायला लोकांना जर वेळ लागायचा. आपण सगळ्यांनी तर त्याच्यापुढे हात टेकलेलेच होते . पण तो आपल्यालाला सतत आजूबाजूला हवा होता . वर्ष दोन वर्ष भेटलाच नसता , कुठेतरी गायब झाला असता तरी हरकत नव्हती पण त्याने अस मरून जायला नको होतं .

एकट्या राहणाऱ्या आणि मरून गेलेल्या माणसांच्या घरचे लोक त्यांच्या अफाट पुस्तकसंग्रहाचं नंतर काय करतात हा मला एक नेहमी पडलेला प्रश्न आहे . कारण प्रतिभावंत माणसाच्या घरच्या लोकांना आपणही तसेच प्रतिभावंत आहोत अस लहानपणीपासून वाटत जरी असल तरी ते खर नसतं. अशी माणसं गेली कि मी नेहमी त्या पुस्तकांचा विचार करत राहतो.

चेतनच्या नसण्यामुळे नक्की काय बिनसलं आहे हे आत्ता लगेचच उमजेलच असं नाही. पण आपल्या इमारतीच्या पायाजवळच्या काही विटा काढल्यासारखं झालं आहे . आता आपल्याला फार जपून राहायला हव आहे . याचं कारण आपल्यापैकी प्रत्येकाला चेतनविषयी जी उमज होती त्यापेक्षा तो जास्त विस्तृत आणि महत्वाचा होता. आजच्या मराठी रंगभूमीला भारतातील इतर प्रांतातील रंगभूमीशी जोडणारा तो एक भक्कम आणि महत्वाचा दुवा होता. आणि तसा असणारा तो एकमेव होता . कारण आपला नाटक घेवून अनेक मराठी नाट्यकर्मी भारतात फिरतात पण चेतनने त्याच्या व्यक्तीमत्वातून नाटक करणाऱ्या माणसांची एक आपसूक जोडणी केली होती . तो त्या माणसांची एकमेकांना गाठ घालून देत असे. गेल्या वर्षी संपून जाईपर्यंत तो नाटक बसवत होता, नाटक लिहित होता . नाटकांची भाषांतरे करत होता. तो कोणत्याही संस्थेचा पदाधिकारी होवून बसला नव्हता , सरकारी कमीट्यांवर नव्हता, सिनेमात तर अजिबातच लुडबुडत नव्हता . आपली सर्व ताकद आणि आपला सर्व वेळ त्याने नाटक करण्यासाठी नीट वापरला होता. चेतनला कधीही यशस्वी नाटक करायचं नव्हतं . त्याला फक्त नाटकच करत रहायचं होतं. चेतनने त्याच्या व्यक्तिमत्वामध्ये आणि विचारांमध्ये जो एक विलक्षण ताजेपणा ठेवला होता त्याचा मला फार हेवा वाटतो . आजूबाजूचा एकही नाट्यदिग्दर्शक जे करताना मला दिसत नव्हता ते चेतन सातत्याने करत होता. तो स्वतः ला एकटं पाडून , नव्या विषयाला नव्या माणसाना सामोरा जावून , चौफेर वाचन आणि भरपूर प्रवास करून , स्वतः ची मतं आणि विश्लेषक बुद्धी तल्लख ठेवून तो नाटकांची निर्मिती करत होता . तो अपयशाला घाबरला नाही , लोकांच्या मतांना घाबरला नाही , एकटं पडलं जाण्याला घाबरला नाही . कारण तो जाणीवपूर्वक एकटाच होता . मराठी रंगभूमीवरील आपणच निर्माण करून ठेवलेल्या संस्थांच्या दलदलीत पाय रुतून बसलेल्या नाट्यदिग्दर्शकांच्या नामावालीपासून एकदमच वेगळा असा चेतन दातार हा एक प्राईम टाईम स्टार होता.

अनेक वर्ष रात्री तो सुरमा लावत असे आणि  का ? असे विचारले कि डोळ्याला थंड वाटते असे काहीही उत्तर देत असे . त्याला पाच सहा मुखवटे होते . त्यातले एक दोन त्याने मला दाखवले होते .

नाटक बसवण्याची प्रक्रियाच अशी कि नाटक बसवणाऱ्या प्रत्येकाला ते कमकुवत करत जातं. कारण त्यात एक सामूहिक देवाणघेवाण अपेक्षित असते . नाटक बसवायला आलेल्या सगळ्यांमधील थोडी थोडी उर्जा काढून घेवून ते नाटक उभा राहतं . कारण तो सगळा जिवंत खेळ असतो . आभास नसतो . केल्यासारखा वाटतो प ण नसतो. हे होत असताना एकत्र जमून नाटकाचा शोध घेण्याच्या नादात त्या माणसाना एकमेकांची चटक लागते आणि त्यातून संस्था नावाचं प्रकरण उभा राहातं . ते कामासाठी आवश्यक  वाटल तरी भारतीय प्रवृत्तीनुसार जिथे तीथे कुटुंबे उभी करायच्या आपल्या गलथान सवयीमुळे एकदा संस्था स्थापन झाली कि मग नाटक सोडून सगळ काही त्या माणसांच्या हातून होतं . त्यांचे दौरे होतात , त्यांची बस होते , त्यांना ग्रांट मिळतात , पुरस्कार मिळतात. बऱ्याच जणांची या काळात एकमेकांशी लग्न होतात . पण एक गोष्ट करायची राहून जाते ती म्हणजे  भारंभार नाटक करत राहूनही चिकित्सकपणे नाटकाचा आणि स्वतःचा शोध . त्यामुळे पूवी कम्युनिस्टांचे देश चालत तश्या महाराष्ट्रात अजूनही नाटकाच्या संस्था चालतात. ह्या सगळ्या सामूहिक कोलाहलात आणि दलदलीत दिग्दर्शक नावाच्या माणसाची पूर्ण वाट लागते. चेतन ने हे ओळखले होते आणि स्वतः ला संस्थांच्या आणि माणसांच्या किचाटापासून मोकळे ठेवले होते . नाटक बसवायची वेळ आली कि सौम्य हसरा चेहरा करून नाटकासाठी आवश्यक ती मंडळी तो हुशारीने जमवायचा पण त्याचा फोकस अतिशय तीव्रपणे त्याच्या नाटकावर असायचा. आपण समूहाचा भाग नसून एकटे आहोत आणि ह्या एकटेपणातूनच मला माझ्या नाटकाचा शोध घ्यावा लागणार आहे ह्याची जाणीव त्याला होती. या बाबतीत त्याला त्याच्या गुरूंच, सत्यदेव दुब्यांच बर वाईट सगळाच नशीब लाभल होतं . चेतनच्या बाबतीत पिढ्यांचे उल्लेख करण्याची गरज भासू नये , पण त्याने ज्या माणसांबरोबर कामाला सुरुवात केली ती सर्व माणसं सुजली , कंटाळली, डोकं चालेनाशी झाली ,प्राध्यापक झाली , नोकऱ्याना लागली , समीक्षक झाली पण चेतन मात्र फार काळ सर्वाना पुरून उरला.

चेतनने दिग्दर्शन करण्यासाठी जी नाटके निवडली त्या नाटकांमुळे त्याच्या मनाच्या ताजेपणाची आणि व्याप्तीची आणि सर्वात महत्वाचे म्हणजे चुका करायला न घाबरण्याच्या त्याच्या वृत्तीची कल्पना येवू शकते . कारण अनेक माणसे चुका करायला घाबरून सामान्य काम दळत राहतात जे चेतनने कधी केले नाही. भारतीय कथा, कविता, कादंबरी, पत्रव्यवहार आणि प्रवासवर्णने याचा बेमालूम मेळ तो त्याच्या हातातील नाट्यसंहीतेशी घालत होता. मराठी नाटककार आणि मराठी साहित्यिक यांच्या कुंपणापलीकडे जावून त्याने नाटकासाठी नवं matter शोधण्याचा सातत्याने प्रयतना केला.नृत्यभाषेबद्दल त्याला अतीव आकर्षण होतं . पारंपारिक भारतीय नृत्यांचा ताल आणि मेळ तो त्याच्या कामात सातत्याने आणू पाहत असे . तो राहत असलेल्या मुंबई शहरात चालणारा अनेकभाषीय जगण्याचा आणि नाटकाचा व्यवहार त्याला उत्तेजित करत असे. त्यातून चेतनने खर्या अर्थाची कॉस्मोपोलिटन जाणीव आणि पोत स्वतःच्या कामाला आणला होता. नटाचं शरीर आणि नटाचा आवाज ह्या दोन ताकदींचा अधाशासारखा वापरतो आपल्या नाटकांमध्ये करत असे आणि रंगमंचावरचा नट हे फक्त साधन आहे ह्याची ओरडून ओरडून आपल्याला खात्री करून देत असे. त्याच्या कामामध्ये  सत्यदेव दुब्यांच्या दृष्टीच ठोस प्रतिबिंब होतं. त्याच्या नाटकाचा सूर चढा आणि त्यातील दृश्यात्मकता फार ढोबळ असे. त्याचे मतभेद आणि आवडीनिवडी ठाम होत्या पण गेल्या पाच सात वर्षात नव्याने निर्माण होत असलेल्या नाटकांकडे तो फार खोलवर पाहू शकत होता. त्याच्या स्वतःह्च्या कामाच एक निश्चित स्वरूप तयार व्हायला लाग्यापासून ते शेवटपर्यंत तो भारतीय कलाकार असण्याच्या शक्यता पुरेपूरपणे अजमावत रहिल. त्याने कधीही भारावून जावून किंवा इतिहासाला बळी पडून पाश्चात्य रंगभूमीची अनावश्यक भलावण केली नाही . Modern होत बसण्याचे त्याच्या पिढीवर असलेले खुळे प्रेशर त्याने स्वतः वर घेतले नाही . कारण त्याच्या अवतीभोवती असलेल्या त्याच्या पिढीत दोन टोकाची माणसे होती . जबाबदार आदर्शवाद आणि डाव्या विचारांनी भारावलेली किंवा मनाने लंडनच्या रंगभूमीवर राहणारी . चेतन ने ह्या दोन्ही प्रकांपासून स्वतःला साळसूदपणे वाचवले . रात्री प्रयोग झाले कि दिग्दर्शकाचे कपडे फेकून देवून तो मुंबईच्या अंधारात लुप्त होवून जायचा. आपलं काम तपासून बघणे आणि नव्या शक्यता अजमावणे यासाठी तो आजूबाजूचे चित्रकार लेखक, संगीततज्ञ ,गायक ,नर्तक यांच्याशी चांगली मैत्री जोपासून होता .त्याच्या ह्या ओढीमुळे त्याचं काम सतत नव्या आणि आश्वासक अनुभवांनी बहरलेलं राहिलं . चेतन आता पुढे काय करतो आहे ही उत्सुकता त्याने प्रत्येकाच्या मनात कायम ठेवली. चित्रपट माध्यमाविषयी त्याने आपली जाणीव एव्हढी पारंपारिक आणि बंद का ठेवली होती ह्याचा उलगडा मला होत नसे. एक तर जुन्या नाटकातील लोकांप्रमाणे तो तो चित्रपटांकडे एक दुय्यम आणि फक्त व्यावसायिक माध्यम म्हणून पाहायचा . चित्रपटांच योग्य रसग्रहण करण्याची त्याने कधी फिकीरही केली नाही आणि कष्टही घेतले नाहीत . त्यामुळे ह्या एका मोठ्या विषयावर आम्ही बोलणं टाळायचो किंवा बोललो तर खूप वेळ भांडत बसायचो। नळावर पाण्याला जमलेल्या बायका मुकाट माना खाली घालून घरी परत जातील एव्हढी gossips तो करायचा आणि त्यातून अपर ताकद मिळवायचा . ” निंदेला बसलो होतो दुपारी ” अस तो फोन करून सांगायचा. माणूस जगताना बाहेर जे जगतो त्याच्या खाली , त्वचेच्या आत वेगळेच अद्भूत व्यवहार चाललेले असतात. चेतनला माणसं अशी सोलून बघायला आवडायची . मानवता, अहिंसा , बंधुभाव , समता असे लोचट मुखवटे घालून माणसांचे कळप एकमेकांना भिडून जो उत्पात करतात ते बघायला तो फार आसुसलेला असायचा . जोतिषविद्या , मंत्रविद्या , गूढविद्या , अध्यात्मिक अनुभूती , स्वप्ने ह्या अनुभांखाली एक हात ठेवून जगायची त्याला सवय होती. त्याला मध्येच फुटलेले हे फाटे मला गोंधळवून टाकत . त्याच्या जगण्याची आणि कामाची अफाट ताकद तो अश्या वेड्यावाकड्या गोष्टींमधून मिळवत असे . “सावल्या” हे त्याचं नाटक वाचलं तर त्याच्या मनाचे हे असे अनेक पापुद्रे हाती लागू शकतील. चार पाच वर्षांपूर्वी नव्याने नाटक लिहू लागलेल्या माझ्यासारख्या नाटककारला त्याने खूप मोठं जग उघडून दाखवलं होतं . आमच्या नाटकांची भाषांतरे व्हावीत आणि त्या नाटकांच्या शक्यता वेगवेगळ्या प्रकारे हाताळल्या जाव्यात ह्याबद्दल तो आग्रही असायचा . इतक सगळं चालू असताना चेतनने जाण्याची काहीच गरज नव्हती . बाकी इतर अनेक जण जाऊ शकले असते. महाराष्ट्रातील रटाळ दिग्गजांचा गोंगाट तरी कमी झाला असता. रम्य जुन्या आठवणींची गावठी दारू पिउन स्मृतींच्या चिखलात लोळणारे, कामाची ताकद संपून परीक्षक वगरे बनलेले , बुद्धी गंजलेले कलाकार मागे राहतात . घरी कंटाळा आला म्हणून किंवा घरी उकडत आहे आणि नाटकाच्या तालमीच्या हाल वर पंखा आहे इतक्या सध्या कारणाने नाटक करणाऱ्या आणि नाटक करताकरता लग्न उरकून घेतलेल्या नट्या आनंदात जगतात . पूर – पाऊस – रोगांच्या साथी – अतिरेक्यांचे हल्ले होवूनही एकही समीक्षक मरत नाही . बाळबोध आणि हिडीस मराठी नाटकांचा धंदा करणारे नाट्यनिर्माते मरत नाहीत सगळे मस्त जगतात आणि आपला चेतन बिचारा मरून जातो ह्यासारख मोठ दुर्दैव नाही.

आपली सामाजिक व्यवहारांची संस्कृती अतिशय संकोचलेली आहे . जवळच्या माणसाने आपल्यासाठी काही केले तर त्याचे आभार मानणे आपल्याला औपचारिक वाटते . कोणत्याही व्यासपीठावरून एखाद्या माणसाविषयी कृतज्ञतापूर्वक बोलले कि ते कृत्रिमच असणार असं आपल्याला वाटतं . प्रेमाचे , कृतज्ञतेचे , ऋण मानंण्याचे व्यवहार करायला आपण संकोच करतो आणि मग अचानक असा कुणाला मृत्यू आला कि त्याला साध Thank You म्हणायचं राहून जातं . आम्ही नाटक लिहिणाऱ्या , नाटक करणाऱ्या सर्वांनी चेतनला एकदा मनापासून Thank You म्हणायला हव आहे . त्याला आत्ता हे सांगायल हव आहे कि तू आमच्यासाठी फार महत्वाचा आहेस . जसं पाणी घडवता येत नाही तशी तुझ्यासारखी माणसे घडवता येत नाहीत . शिबिरं घेवून नाही , पुरस्कार देवून नाही . ज्याला ओळखण्यात आपण सतत कमीच पडलो असं वाटतं , असा तुझ्यासारखा अद्भुत मित्रही परत तयार होणार नाही .

माझ्या कादंबरीच पहिलं हस्तलिखित तयार झाल्यावर चेतन दातार ला मी त्याचं मत विचारण्यासाठी वाचायला दिल होतं . ती आमची पहिली भेट . त्याला आता दहा वर्ष झाली . त्यानंतर काही वर्षांनी नाटकाची कोणतीही पार्श्वभूमी नसताना , माझा मित्र मोहित टाकळकर ह्याच्या आग्रहामुळे मी छोट्याश्या सुट्टीत हे नाटक लिहिलं . त्याचे प्रयोग सुरु झाले तेव्हा चेतनने माझ्याकडे नीट नजर वळवली होती . मधल्या काळात त्याने माझी विजय तेंडुलकरांशी गाठ घालून दिली आणि मी सतत तेंडुलकरांशी बोलेन , न संकोचता त्यांच्या आजूबाजूला राहीन ह्याची काळजी त्याने घेतली. अतिशय मोकळेपणाने आणि आग्रहाने मुंबईतील अनेक क्षेत्रातील लोकांना त्याने माझी नाटके आणि माझ्या फिल्म्स दाखवल्या. नाटकाविषयी कोण कसा बोलतं? कुणाला गंभीरपणे घ्यायच आणि कुणाला समोर हसून नंतर सोडून द्यायच ह्याचे आडाखे त्याने मला शिकवले . मराठी समिक्षकांविषयीचा माझा एकसुरी विरोध त्याने पुसला आणि काही जाणत्या , ताज्या मनाच्या समीक्षकांची गाठ घालून दिली. मुंबई शहराच्या पोटातल्या काही जादूमय गुहांमध्ये चेतनने मला फिरवल .चित्रविचित्र जागा , भलीबुरी माणसे आणि भन्नाट गल्ल्यांची आम्ही उन्हापावसात केलेली सफर कशी विसरता येईल ? अनेक महिने वर्ष चालूच होती ती . माझ्या मागे लागून त्याने माझी नाटके पुस्तकरुपात प्रकाशित करायला लावली आणि छोट्याश्या सुट्टीत चे Production Book प्रकाशित होताना त्याने त्याला प्रस्तावना लिहिली . मी त्याच्यासाठी एकही नाटक लिहिल नाही ह्यावरून तो मला फार टोचून बोलायचा . मी त्याला म्हणायचो कि मला तुझ्यासारखे दुब्यांच्या तालमीतले दिग्दर्शक नकोतच. तुम्ही लेखकाचा चोळामोळा करून त्याला कोपर्यात फेकून देता . नाटकाच्या तालमी करताना स्वतःच एव्हढा आरडओरडा करता कि नट तुमच्या वर आवाज काढून नाटकात उगीचच बेंबीच्या देठापासून ओरडत सुटतात . वर वाट्टेल ते सीन , तमाशे आणि नाचगाणी तुम्ही नाटकात घुसडणार . बुवांच्या बाया आणि बायांचे बुवे करणार . कोण शहाणा नाटककार तुमच्यासाठी नाटक लिहील ?

आपापल्या कामाचं चोख Documentation आणि Recordnig करण्याबाबत चेतनची पिढी आळशी आणि संकोचलेली होती. शिवाय आपल्या देशात कलाकाराचा दस्तैवज तयार होण्यासाठी जितकं मरणप्राय म्हातारं व्हाव लगता तितका चेतन झाला नव्हतात्यामुळे चेतनचं सगळं काम त्याच्या चुका , त्याची नाटकं , त्याचा म्हणणं हे सगळा त्याच्याबरोबर वाहून गेलं . तो मागे सोडून गेला काही उदास झालेल्या स्त्रीयांना आणि पुरुषांना , एकदोन पुस्तकांना , काही फोटोंना आणि त्रोटक लिखाणाला . तो गेल्यावर काही दिवसांनी मला समजले कि त्याच्या मृत्युनंतरही अनेक महिने त्याच्या ORKOOT च्या page वर त्याच्यासाठी निरोप येत राहिले , लोक त्याच्याशी तो जिवंत असल्यासारखा गप्पा मारत राहिले , त्याला आपल्या मनातल सगळ सांगत राहिले . त्याच्या e mail वर अजूनही पत्र जातात . Mailing List वरून त्याला कोणीच काढलेले नाही . त्यामुळे सर्व कार्यक्रमांची आमंत्रणे त्याला मिळत राहातात. आज अनेक कपाटांमधून चेतनचे फोटो असतील , काही कागदांवर चेतनचं हस्ताक्षर सापडेल . काही videotapes असतील ज्या लावल्या कि चेतन बोलताना दिसेल . त्याचा आवाज ऐकू येईल. त्याला नीट समजून घेण्यासाठी जरा जवळ जावून बघू तर सगळा एकदम मुंग्यामुंग्यांचं दिसायला लागेल . चेतनला स्पर्श करू पहावा तर बोटाला टीव्ही ची जाडजूड थंडगार काच लागेल . आता फक्त इंटरनेट च्या अंतराळात चेतनची आठवण अधांतरी तरंगत राहील आणि आत्ता आली तशी अलगद जवळ येईल

 Written originally in २००९ . 

सचिन कुंडलकर . kundalkar@gmail .com

( All Copyrights with The writer . Permission from the writer is mandatory before  publishing the article or the part thereof . Not to be shared in quotes , or paragraphs . If shared online  ,must be shared in totality . )

Advertisements

2 thoughts on “प्राईम टाईम स्टार”

  1. Amazing…first paragraphs explaining the ‘Ekta manus mela tar kaay’ was too detailed. Shevat Internet var Arjun hi jivant aahe is totally relevant. Orkut baghun I was surprised pan story cha year Baghata lakshyat aala. I am a regular reader of your blog now.

    Like

  2. …It is only Chetan who can bring you and me, (who dislikes your work of art) together!
    But your article made resonance of his crystal clean laughter… again. Thanks.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s